Tajemnice warszawskich archiwów – cz. 1

Warszawskie biblioteki, archiwa i muzea skrywają setki tysięcy fascynujących materiałów. W epoce cyfrowej coraz większa ilość varsavianów, dotąd skrzętnie chowanych przed oczami ciekawskich, jest dostępna na wyciągnięcie ręki, za pomocą dosłownie kilku kliknięć. Postanowiliśmy zgłębić tajemnice cyfrowych archiwów, prezentujących zbiory związane z Warszawą. Pierwszy wpis cyklu dotyczy Mazowieckiej Biblioteki Cyfrowej, czyli elektronicznego wcielenia Biblioteki Publicznej m. st. Warszawy.

Choć pierwszy kontakt z interfejsem MBC może budzić skojarzenia z poprzednią epoką w dziejach WWW, to jednak wystarczy spędzić chwilę na szperaniu po dostępnych online katalogach, aby ulec czarowi niezwykle bogatych zbiorów. Zresztą nawet bez szperania widoczne na pierwszy rzut oka statystyki (niemal 20 tysięcy dostępnych online materiałów – z czego przytłaczająca większość to varsaviana) same w sobie zachęcają do zagłębienia się w niezwykły świat warszawskiej historii opowiadanej oczami jej świadków – ogromną część udostępnionych zasobów stanowią bowiem czasopisma oraz tak zwane „dżs-y”, czyli dokumenty życia społecznego, nierzadko mówiące o codziennym życiu stolicy więcej niż najlepsza książka.

Księga parafialna z Rzeczniowa ze zbiorów MBC

Księga parafialna z Rzeczniowa ze zbiorów MBC

– Stawiamy obecnie na digitalizację lokalnych i regionalnych czasopism – mówi kierownik MBC Malwina Tomala-Pietrzak. – Staramy się kompletować zasób, uzupełniając go o zbiory z innych instytucji (teraz np. kompletujemy czasopismo wydawane przez Warszawską Spółdzielnię Mieszkaniową począwszy od lat 30. XX w. do współczesności – tytuł ukazuje się nadal). To, czym powinniśmy się pochwalić, to bogata kolekcja prasy powstania warszawskiego, stworzona we współpracy z Muzeum Niepodległości, która będzie rozbudowana. Kolekcja liczy ponad 1,5 tys. numerów czasopism, które ukazały się w tym okresie. Równie ciekawe są sprawozdania warszawskich instytucji, towarzystw, szkół czy organów administracji miejskiej, jak np. Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy. Ze sprawozdań możemy dowiedzieć się np. jak wyglądał budżet stolicy w latach 20-30. XX w. czy ile kosztował bilet komunikacji miejskiej.

Rękopis "Lalki" B. Prusa ze zbiorów MBC

Rękopis „Lalki” B. Prusa ze zbiorów MBC

Digitalizowane od 2011 roku zbiory MBC są jednak znacznie bardziej różnorodne – znajdziemy tu i wszelkiego rodzaju książki związane z Warszawą i Mazowszem, niezwykle ciekawą kolekcję kartograficzną (a w niej zarówno plany Warszawy np. z 1779 czy 1855 roku, ale też pozycje bardziej specjalistyczne, np. plany stołecznej sieci wodociągowej z lat 1886-1936), stare druki, rękopisy, a nawet muzykalia. Digitalizacja i udostępnianie tak zróżnicowanej kolekcji wymagały zarówno inwestycji w profesjonalny sprzęt, jak i rozwijania sieci współpracujących instytucji partnerskich.

Sprawozdanie nt. tramwajów i autobusów warszawskich ze zbiorów MBC

Sprawozdanie nt. tramwajów i autobusów warszawskich ze zbiorów MBC

Początki nie były łatwe – Dysponowaliśmy tylko jednym skanerem formatu A4, więc ograniczał nas rozmiar digitalizowanych publikacji – wspomina Malwina Tomala-Pietrzak. – Część materiałów skanowana była przez firmy zewnętrzne. W 2012 roku udało nam się pozyskać dofinansowanie z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Kultura+ Priorytet Digitalizacja. Dzięki temu wyposażyliśmy pracownię digitalizacji w profesjonalny sprzęt do cyfryzacji i długoterminowej archiwizacji zbiorów. Od początku projekt MBC zakładał współpracę z innymi instytucjami w zakresie pozyskiwania zbiorów do digitalizacji (do tego służy nam sprzęt, na który otrzymaliśmy fundusze). Celem MBC jest zebranie i publikowanie cyfrowych zbiorów dotyczących Warszawy i Mazowsza, a przecież nie wszystkie ukazujące się publikacje znajdują się w zasobach Biblioteki na Koszykowej, która pełni w projekcie rolę koordynatora. Dzięki współpracy w MBC pojawiają się unikatowe materiały (jak np. księgi parafialne, dżs-y, fotografie), które dostępne były tylko w danej instytucji – u jednego z naszych partnerów. Digitalizacja i publikowanie w MBC zbiorów znajdujących się często w małych placówkach daje im szansę na pokazanie szerszej publiczności (niż tylko lokalni czytelnicy) swoich cennych materiałów. Zadaniem MBC jest bezpłatna prezentacja interesujących zbiorów dot. Warszawy i Mazowsza bez ograniczeń czasowych, jakie mamy w tradycyjnej bibliotece. Czytelnik bez wychodzenia z domu może korzystać z cyfrowych wersji materiałów.

Prasa powstańcza ze zbiorów MBC

Prasa powstańcza ze zbiorów MBC

Wśród partnerów MBC można znaleźć m.in. biblioteki publiczne będące łącznikiem między Biblioteką na Koszykowej a lokalnymi społecznościami (stowarzyszeniami, parafiami, regionalistami) czy urzędami, ale także muzea, posiadające w swoich zbiorach varsaviana i mazoviana: Muzeum Niepodległości w Warszawie oraz Muzeum Warszawy (wcześniej Muzeum Historyczne m. st. Warszawy). – Czasem instytucje same zgłaszają zbiory, które chciałyby digitalizować – wyjaśnia Malwina Tomala-Pietrzak – ale najczęściej to pracownicy MBC poszukują instytucji, które w swoich zasobach mają interesujące materiały. Współpracuje z nami również Wydawnictwo Bauer, które wyraziło zgodę na digitalizację czasopisma Motor. Do naszego projektu mogą przyłączyć się podmioty, które wpasowują się w profil MBC i widzą potrzebę digitalizacji zbiorów (która często obok samej idei udostępniania zbiorów szerszemu gronu odbiorców pełni funkcję ochronną oryginałów). Im więcej instytucji przyłącza się do projektu MBC, tym więcej kolejnych zastanawia się nad przystąpieniem do naszych szeregów. Mam nadzieję, że rosnąca liczba czytelników i publikacji w MBC wpłynie pozytywnie na decyzję nowych instytucji i przystąpią one do współpracy z nami.

Tu kończymy pierwsze, jeszcze nieśmiałe, spojrzenie za kulisy varsavianistycznych zasobów dostępnych online, ale MBC i Malwina jeszcze wrócą na Pańską Skórkę – już niedługo będziecie mogli m.in. dowiedzieć się, jakie nietypowe inicjatywy szykuje zespół „Cyfrowej”, skąd bierze się widoczna dysproporcja między liczbą udostępnianych varsavianów i mazovianów, jak legalnie i skutecznie korzystać ze zdigitalizowanych zasobów, a także w jaki sposób my – czytelnicy – możemy wpływać na kształt Mazowieckiej Biblioteki Cyfrowej i jej rozwój w przyszłości.

Źródła zdjęć: zbiory MBC, wikimedia (CC)

Co sądzisz? Skomentuj!