Poczytaj mi, Pańska Skórko: Powrót do żydowskiej Warszawy – J. Leociak, „Biografie ulic…”

Okolice dzisiejszego Muranowa to ta część Warszawy, która po wojnie zmieniła się najbardziej. Dawna Dzielnica Północna, teren Getta i Powstania 1943 roku, dziś w niczym nie przypomina tętniącego życiem przedwojennego rejonu zamieszkanego głównie przez warszawskich Żydów. O tutejszym dziedzictwie przypomina gmach muzeum POLIN i upamiętniające powstańców tablice turystyczne, jednak dzisiejszy Muranów to raczej cicha i spokojna, choć położona blisko centrum miasta, sypialnia, której mimo licznych wysiłków nadal nie udało się na dobre „obudzić”.

Jest jednak sposób, aby przenieść się w czasie i powrócić do przedwojennej Warszawy, a dokładniej do jej części zamieszkanej głównie przez żydowskich mieszkańców – obejmującej nie tylko Muranów, ale i dawną żydowską część obecnego centrum miasta. I nie musi to być fantastyczno-nostalgiczna końcówka filmu „Ambasada”. Zamiast (albo obok) warto i trzeba polecić najnowszą książkę prof. Jacka Leociaka: „Biografie ulic. O żydowskich ulicach Warszawy: od narodzin po Zagładę”. Pozycja jest spektakularna nie tylko, jeśli chodzi o wnikliwość treści, ale i o formę – 700 stron i wyraźnie odczuwalna waga. Natomiast co do zawartości – jest to miód, czy też raczej prawdziwy cymes. Prof. Leociak zabiera czytelnika w podróż po 12 żydowskich ulicach (Sienna, Krochmalna, Chłodna, Leszno, Nalewki, Nowolipie, Nowolipki, Karmelicka, Smocza, Miła, Niska i Stawki), robiąc to w sposób ultrarzetelny, zaczynając od XV wieku i pierwszych wzmianek o obecności Żydów w Warszawie. A później następuje clue – dwanaście obszernych i bogato ilustrowanych esejów, w których autor przenicowuje opisywane ulice na każdym poziomie – od urbanistycznego i architektonicznego (książka zawiera wiele doskonałych zdjęć, pozwalających wyobrazić sobie przedwojenny wygląd opisywanych rejonów, codziennego życia, a nawet wnętrz mieszkań), po aspekty społeczne, a nawet kryminalne (już na samym początku książki trafiamy na sugestywny opis „fabrykantki aniołków”, niejakiej Skublińskiej, oskarżonej o mordowanie dzieci). Wiele miejsca poświęcono też na opis życia na poszczególnych ulicach w czasach Getta – to fragmenty wstrząsające, ale też doskonale udokumentowane, oparte w dużej mierze o wspomnienia świadków dramatycznych wydarzeń tamtych lat. Każdy z esejów kończy się „epilogiem” opisującym dzisiejszy charakter danej ulicy i (rzadkie) istniejące do dziś ślady przeszłości.

Dla mnie „Biografie ulic…” to pozycja obowiązkowa na każdej varsavianistycznej półce. Jacek Leociak wyśmienicie rozwija genialną formułę, znaną z „Warszawskich pożegnań” Jerzego Kasprzyckiego (rozwiniętych później do monumentalnej serii książek „Korzenie miasta”), poświęcając jednak poszczególnym ulicom znacznie więcej uwagi i wchodząc głębiej w ich charakter, skupiając się także na ich mieszkańcach. Książka stanowi kapitalny portret nieistniejącego miasta, z jego wyjątkową odmiennością od reszty Warszawy. I przypomina, jak interesującym, wielokulturowym miastem była ona przed wojną, jak wiele kolorytu wnosiła żydowska społeczność miasta. Gorąco polecam tę książkę absolutnie każdej osobie interesującej się miastem, w którym żyje. Nie tylko “hardcore’owym” varsavianistom, ponieważ jest ona na tyle przystępna i wciągająca, że nadaje się dla każdego czytelnika.

„Biografie ulic. O żydowskich ulicach Warszawy: od narodzin po Zagładę”, Jacek Leociak, wyd. Dom Spotkań z Historią, Warszawa 2018. [WIĘCEJ O KSIĄŻCE]

KONKURS

Na koniec mamy dla Was miłą niespodziankę, przygotowaną wspólnie z Domem Spotkań z Historią – wydawca książki przygotował dla Was trzy egzemplarze “Biografii…” – jeden papierowy i dwa audiobooki. Co zrobić, aby mieć szansę na zdobycie jednego z nich? Wystarczy w komentarzu pod tym wpisem zamieścić odpowiedź na pytanie konkursowe. 6 czerwca wybierzemy trzy najciekawsze i skontaktujemy się z autorami w celu przekazania nagród.

Pytanie brzmi: “Gdzie w dzisiejszym mieście można poczuć ducha przedwojennej, wielokulturowej Warszawy?”

Co sądzisz? Skomentuj!