Mieszkania przyjazne dla klimatu. Jak polityka mieszkaniowa wpływa na nas i nasze środowisko?

GOŚCINNIE DLA PAŃSKIEJ SKÓRKI: JOANNA ERBEL


Joanna Erbel: Co polityka mieszkaniowa ma wspólnego z ochroną klimatu?

Marta Kęsik: Sektor mieszkaniowy jest niezwykle istotny z punktu widzenia ochrony klimatu i skutków jego zmian na poziomie aglomeracji miejskich. W Warszawie gospodarstwa domowe odpowiadają za zużycie 27% energii elektrycznej, a w związku z tym za znaczącą część emisji gazów cieplarnianych do atmosfery.  Dlatego też zmniejszanie presji na środowisko budynków, zarówno istniejących, jak i nowobudowanych, poprzez przedsięwzięcia skierowane m.in. na poprawę efektywności energetycznej, są ważną częścią kluczowych dokumentów miejskich z zakresu ochrony klimatu.

Pierwszym warszawskim dokumentem, który porusza tematykę redukcji emisji dwutlenku węgla do atmosfery jest „Plan działań na rzecz zrównoważonego zużycia energii dla Warszawy w perspektywie do 2020 roku” [SEAP – Sustainable Energy Action Plan], który został przyjęty uchwałą Rady m.st. Warszawy w 2011 roku, w następstwie przystąpienia miasta w 2009 roku do ogólnoeuropejskiej inicjatywy „Porozumienie między Burmistrzami”.

SEAP zakłada redukcję emisji dwutlenku węgla o 20% do końca 2020 roku w stosunku do danych dla roku 2007, przyjętego dla Warszawy za rok bazowy, poprzez m.in. zmniejszenie zużycia energii w kluczowych sektorach, takich jak: transport, mieszkalnictwo, usługi i przemysł. Ponadto Plan zakłada sukcesywny rozwój sektora odnawialnych źródeł energii, które zapewnić pozwolą zmianę miksu energetycznego w Warszawie na bardziej przyjazny środowisku (poprawa jakości powietrza) i klimatowi. Osiągniecie wspomnianego „celu klimatycznego” dzięki zaplanowanym działaniom pozwoli na redukcję emisji o ponad 6 mln ton dwutlenku węgla.

Dużą rolę w realizacji SEAP przypisano sektorowi mieszkalnictwa. Jest to z jednej strony potrzeba kompleksowej termomodernizacji budynków mieszkalnych, zarówno miejskich, jak i prywatnych, która może przynieść zmniejszenie emisji dwutlenku węgla na poziomie bliskim 1 mln ton, ale także myślenie o budowie budynków mieszkalnych, które będą spełniały bardziej rygorystyczne kryteria charakterystyki energetycznej.

Kolejnym miejskim dokumentem, który porusza wątek sektora mieszkaniowego, a jest związany z ochroną klimatu jest „Plan gospodarki niskoemisyjnej dla m.st. Warszawy” [PGN], który wszedł w życie uchwałą Rady Miasta w grudniu 2015 roku. Przejmuje on cele SEAP w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych, ale też rozwija, niezwykle istotny obecnie, wątek jakości powietrza. PGN jest dokumentem, który zbiera planowane w mieście, zarówno przez jednostki miejskie, jak i inwestorów prywatnych, jednostki naukowe, spółdzielnie, przedsięwzięcia mające pozytywny wpływ na realizację celów redukcji emisji oraz poprawę jakości w powietrza w Warszawie.

W PGN dużą rolę odgrywają inwestycje mające na celu poprawę efektywności energetycznej budynków oraz zmniejszenie ich negatywnego wpływu na środowisko. Do tego typu działań należy chociażby projekt „Ciepło sieciowe w budynkach komunalnych”, w ramach którego do miejskiej sieci ciepłowniczej podłączonych ma zostać 5000 mieszkań komunalnych z obszaru rewitalizacji – Pragi-Północ, Pragi-Południe oraz Targówka.    

Istotnym punktem wynikającym zarówno z SEAP, jak i PGN jest także to, że rozwój polityki mieszkaniowej zgodny z zasadami zrównoważonego rozwoju to nie tylko dążenie do jak najlepszej charakterystyki energetycznej budynków, ale też spojrzenie na budowane osiedli mieszkaniowych pod kątem zapewnienia efektywnej obsługi transportowej, wzięcia pod uwagę kwestii związanych z gospodarowaniem odpadami, wodą deszczową, zużyciem energii, czy też zrównoważone zagospodarowanie przestrzeni publicznych. Kwestie te są kluczowe dla stworzenia zrównoważonego osiedla, które możemy nazwać „niskoemisyjnym”.

 

JE: Jak rozpoznać niskoemisyjne osiedle mieszkaniowe?

MK: Osiedle niskoemisyjne, czy też zrównoważone, składa się z wielu elementów, z których część możemy zauważyć na pierwszy rzut oka, a część będzie trudna do zauważenia od razu.

Na pewno istotnym i widocznym elementem niskoemisyjnego osiedla jest wątek zrównoważonego zagospodarowania przestrzeni. Przy jej projektowaniu należy dołożyć wszelkiej staranności, żeby była ona „przyjazna” z jednej strony dla mieszkańców i użytkowników, z drugiej zaś dla środowiska naturalnego. Dlatego istotne jest, żeby projektując osiedla założyć miejsca, w których mieszkańcy będą z chęcią spędzać wspólnie czas, a które jednocześnie będą pozytywnie wpływały na jakość otaczającej przestrzeni. Mogą to być m.in. zielone ściany na budynkach, zielone komnaty, zacienione place zabaw czy oczka wodne, zagospodarujące lokalnie wody opadowe.

Kolejnym istotnym elementem, który będzie wpływał na to, że z łatwością będzie można rozpoznać osiedle niskoemisyjne jest system transportowy. Charakterystyczna dla takiego osiedla powinna być dużo mniejsza ilość miejsc naziemnych parkingowych. Powinno być to efektem takiego zaprojektowania obsługi transportowej, dzięki której mieszkańcy nie czują potrzeby korzystania z samochodów, a raczej decydują się na podróże przyjaznym dla środowiska transportem publicznym, rowerem czy pieszo.

Dodatkowo osiedle niskoemisyjne powinno charakteryzować się innowacyjnymi rozwiązaniami z zakresu gospodarowania odpadami, ściekami, wodami deszczowymi i zarządzania energią. Ten ostatni element to przede wszystkim zastosowanie odnawialnych źródeł energii, ale też inteligentne systemy zarządzania zużyciem energii elektrycznej i ciepła, które redukują zużycie energii, a tym samym zmniejszają negatywny wpływ takiego osiedla na środowisko. W tym zakresie istotne jest także zainstalowanie nowoczesnego oświetlenia przestrzeni wspólnych.

Takie założenia chcemy przyjąć przy projektowaniu niskoemisyjnego osiedla w Warszawie. Chcielibyśmy, żeby w tym projekcie kluczowa była minimalizacja niekorzystnego wpływu inwestycji budowlanej na środowisko naturalne,  zmniejszenie kosztów eksploatacji obiektów i infrastruktury towarzyszącej oraz zwiększeniem komfortu życia oraz bezpieczeństwa mieszkańców i użytkowników.

 

JE: Skąd czerpać inspiracje?

MK: Inspiracji dla stworzenia w Warszawy możemy szukać przede wszystkim w Skandynawii. Takim przykładem jest chociażby sztokholmska dzielnica Hammarby Sjostad, w ramach której miasto narzuca surowe wymagania środowiskowe dotyczące budynków, instalacji technicznych i ruchu drogowego. Celem takich działań było stworzenie obszaru, który cechuje się zrównoważonym wykorzystaniem zasobów, w którym zużycie energii i wytwarzanie odpadów są zminimalizowane, istotna jest oszczędność zasobów i recykling odpadów.

Innym przykład jest HafenCity, dzielnica Hamburga, która tworzona jest nad brzegami rzeki Elby. Cechuje ją połączenie funkcji mieszkaniowej z bliskością miejsc pracy, a także przestrzeniami do spędzania wolnego czasu, rozrywki i kultury. Celem tego projektu jest także to, żeby zapewnić jak najwyższy poziom innowacyjności w zakresie zrównoważonego rozwoju i ekologii, a także wysoki standard przestrzeni miejskich.

Takich projektów w europejskich miastach jest już bardzo wiele. W Polsce temat ten jest w początkowym etapie realizacji. Powstają oczywiście pojedyncze budynki mieszkalne cechujące się dbałością o parametry charakterystyki energetycznej, ale rzadko spotykamy się z całościowym podejściem do projektowania osiedli w sposób zrównoważony. Przykładem tworzenia takiej dzielnicy w Polsce jest Siewierz-Jeziorna na Śląsku, gdzie każdy deweloper przystępujący do budowy kolejnych domów wraz z umową otrzymuje zestaw norm w jakich ma się mieścić jego projekt. Ważne jest tam także zapewnienie komunikacji pieszej i zaspokojenia podstawowych, codziennych potrzeb w odległości pięciu minut od domu, a także sąsiedztwu terenów zielonych i rekreacyjnych.

Mamy nadzieję, że nasze prace również doprowadzą do stworzenia modelowego obszaru, który będzie łączył w sobie dbałość o środowisko i klimat oraz cechy osiedla zrównoważonego pod względem przestrzennym oraz zastosowanych rozwiązań.

 

JE: Dużo się mówi ostatnio o smogu w Warszawie. Jak budować nowe osiedla, żeby obniżać ilość szkodliwych emisji?

MK: Problem pogorszonej jakości powietrza w Warszawie ma dwie przyczyny. Po pierwsze jest to transport, głównie prywatny, a po drugie indywidualne paleniska domowe, w których często spalane są niskiej jakości węgiel, a niejednokrotnie nielegalnie odpady. Powoduje to, że przekroczenia norm jakości powietrza notowane są zarówno zimą, jak i w okresie letnim.

W związku z tym ważne jest, aby przy budowie nowych osiedli te dwa czynniki brać pod uwagę. Z jednej strony należy podkreślić, że Warszawa dysponuje dobrze rozwiniętą siecią ciepłowniczą, która pokrywa zapotrzebowanie na ciepło 80% mieszkańców miasta. Dlatego tam, gdzie to możliwe należy korzystać z podłączenia nowopowstających budynków do tego źródła ciepła, wytwarzanego przecież w procesie kogeneracji, czyli bardziej efektywnie niż przy oddzielnej produkcji energii elektrycznej i cieplnej. Tam gdzie jest to niemożliwe należy brać pod uwagę źródła ciepła, które mają mniejszy negatywny wpływ na środowisko, tj. gaz czy też rozważyć skorzystanie z odnawialnych źródeł energii.  

Dodatkowo należy oczywiście brać pod uwagę wytyczne dotyczące charakterystyki energetycznej nowobudowanych budynków – im mniej energii zużywamy chociażby na ogrzanie budynku, tym mniej zanieczyszczeń jest emitowanych do powietrza.

W zakresie ograniczenia emisji pochodzących z transportu ważna jest możliwość zapewnienia oferty zróżnicowanego, szybkiego i efektywnego transportu miejskiego. Niestety obecnie obserwujemy wzrost liczby samochodów, które wjeżdżają i podróżują po mieście. Jednocześnie należy zauważyć, że coraz więcej osób korzysta z warszawskiej komunikacji miejskiej. To dobry trend, ponieważ system transportu miejskiego jest coraz bardziej nowoczesny i ekologiczny, dzięki chociażby zwiększającej się liczbie autobusów na paliwa alternatywne, rozwojowi sieci tramwajowej i metra.

 

JE: Jak zachęcać prywatny sektor do budowania zrównoważonych osiedli? Co jest największym wyzwaniem?

MK: Sektor publiczny powinien dawać przykład, ale chcielibyśmy także zaangażować w nasze pomysły rynek prywatny, ponieważ ważne jest korzystanie w jednym obszarze aktywności z różnych struktur formalnych, które mogą nam pomóc w realizacji planowanych przedsięwzięć. Taką formułą może być partnerstwo publiczno-prywatne, które przy odpowiednio dobranym modelu zaangażowania może być drogą do budowy budynków społecznych, które mogłyby charakteryzować się przede wszystkim niskim zużyciem energii wraz z systemami zarządzania energią.

Taka struktura, zastosowana na początku w niewielkiej skali, mogłaby następnie stanowić wzorzec do replikacji współpracy w zakresie PPP, a także budowy zrównoważonych osiedli.

Prace, które będziemy prowadzić w ramach programu Mieszkania2030, a które spójne są z założeniami kluczowych dla nas dokumentów, jakimi są SEAP i PGN, powinny doprowadzić do wypracowania pewnego rodzaju standardów, którymi posługiwać mogliby się budujący budynki miejskie, chociażby w formule PPP, czy docelowo deweloperzy zainteresowani budownictwem zrównoważonym.

 

Marta Kęsikabsolwentka ochrony środowiska na SGGW. Pracuje w Wydziale Strategii i Rozwoju w Biurze Infrastruktury, gdzie zajmuje się tematami ochrony klimatu, efektywności energetycznej i ochrony powietrza. Uczestniczyła w tworzeniu kluczowych miejskich dokumentów – Planu działań na rzecz zrównoważonego zużycia energii dla Warszawy w perspektywie do 2020 roku i Planu gospodarki niskoemisyjnej. Uczestniczy w projektach europejskich finansowanych w ramach programu Horyzont2020.

 

Joanna Erbel – socjolożka, założycielka Fundacji Blisko, Pełnomocniczka ds. innowacji mieszkaniowych przy mieszkaniowym dla m.st. Warszawy – Mieszkania2030, autorka cyklu debat Mieszkania2030. mieszkania2030.um.warszawa.pl

 

Debata Mieszkania2030 –  Mieszkania przyjazne dla klimatu, 25 stycznia, g. 17:30, Centrum Kreatywności, ul. Targowa 56, Warszawa.

 

https://www.facebook.com/events/247107335724675/

 

Prezentacja wprowadzająca: Marta Kęsik (Biuro Infrastruktury m.st. Warszawy)

W dyskusji panelowej wezmą udział (w kolejności alfabetycznej):

 

Co sądzisz? Skomentuj!