Co się dzieje z Elizeum? 5 pytań do… Andrzeja Wolańskiego, głównego specjalisty w Biurze Stołecznego Konserwatora Zabytków

Elizeum w parku przy Książęcej rozpalało moją wyobraźnię od dziecka. Najpierw dotarły do mnie legendy o tym, że za metalowymi drzwiami zanurzonymi w stoku skarpy kryje się tunel, który wiedzie prosto do podziemi KC lub znajduje się tam schron przeciwatomowy. Wydawało mi się to bardzo prawdopodobne, świadczyć o tym mogły chociażby masywne, metalowe drzwi i ich nietypowe usytuowanie. Potem dowiedziałem się, że Elizeum to w rzeczywistości zabytkowa, podziemna rotunda, zaprojektowana przez Szymona Bogumiła Zuga dla Kazimierza Poniatowskiego, która była elementem szerszego kompleksu w Parku na Książęcem. Jakie było przeznaczenie podziemnej komnaty do końca nie wiadomo. Prawdopodobnie służyła spotkaniom towarzyskim, biesiadom, być może seksualnym schadzkom (co wyjaśniałoby, czemu znajdujący się nad budowlą park przyciąga ludzi różnych orientacji poszukujących wrażeń).

Według jednego z angielskich podróżników Elizeum w XVII wieku wyglądało tak:

spacerując po ogrodzie przybyliśmy wreszcie do groty, w sztucznych skałach wykutej, urozmaiconej źródłami i strumykami […] Następnie szliśmy drogą przez długi kręty, podziemny korytarz, w którym tu i ówdzie lampa słabe siała blaski. Wreszcie dotarliśmy do drzwi drewnianych, jakby wejścia do lichej chatki. Drzwi nagle otwarły się i znaleźliśmy się, ku naszemu zdziwieniu, we wspaniałym salonie oświetlonym niezliczoną ilością lampionów. Miał on kształt rotundy z przepyszną kopułą wedle najpiękniejszej symetrii. Dookoła, wśród kolumn ze sztucznego marmuru, widziałeś cztery otwarte gabinety, a w nich sofy wygodne i malowidła al fresco przedstawiające triumfy Bacchusa, Sylene, Amora oraz zwycięskiej cesarzowej Katarzyny nad Turkami. Wtem wśród ogólnego podziwu olśnił uszy nasze koncert niewidzialnej orkiestry. Szukaliśmy daremnie skąd pochodziły tony.

To musiało wyglądać niesamowicie.

Dawnego blasku Elizeum już nie ma. Budynek niszczeje trawiony przez czas i wilgoć i wciąż nic się z nim nie dzieje. O jego dalsze losy postanowiłem spytać Andrzeja Wolańskiego, specjalistę w Biurze Stołecznego Konserwatora Zabytków.

W 2008 roku odbyły się warsztaty, w którym młodzi architekci zgłaszali koncepcje adaptacji i rozbudowy zabytkowego „Elizeum”. Urząd m. st. Warszawy informował wówczas, że zamierza wykorzystać te prace jako inspiracje do inwestycji. Minęło 6 lat, ale ciągle nic się nie wydarzyło. Elizeum otwierane jest tylko od czasu do czasu dla zwiedzających. Kiedy i czy w ogóle można spodziewać się, że Elizeum odzyska dawną świetność?

Celem warsztatów z 2008 roku nie było wyłonienie konkretnej pracy a przeprowadzenie dyskusji publicznej, na podstawie której moglibyśmy przygotować założenie projektowe. Bazując miedzy innymi na warsztatach przygotowano wstaną koncepcję i we wrześniu 2010 roku uzyskano decyzję o lokalizacji inwestycji celu publicznego. Dalsze prace inwestycyjne i projektowe będą mogły ruszyć po zapewnieniu ich finansowania, w związku z powyższym pod tym kątem analizowane są fundusze zewnętrzne, z których można by współfinansować przedsięwzięcie.  Jeżeli uda się pozyskać środki zewnętrzne lub partnera prace remontowe i adaptacyjne w Elizeum będą rozpoczęte.

Jakie funkcje po ewentualnym remoncie może potencjalnie pełnić Elizeum? Była mowa o teatrze, ale czy są już jakieś konkretne plany?

Zgodnie z wstępną koncepcją Elizeum po remoncie powinno być udostępnione do zwiedzania, z możliwością ekspozycji czasowych wystaw i wykorzystaniem sali do kameralnych koncertów i różnego rodzaju przedsięwzięć kulturalnych. Elizeum towarzyszyłby dodatkowy obiekt współczesny, pełniący funkcję zaplecza administracyjnego, sanitarnego i gastronomicznego. Nowy budynek powinien być wbudowany w skarpę i ukryty pod ziemią.

Jakie prace konserwacyjne zostały do tej pory wykonane aby zapobiec dalszemu niszczeniu tego unikalnego zabytku?

W ramach przygotowywania procesu inwestycyjnego związanego z remontem i adaptacją omawianej budowli do chwili obecnej udało nam się przeprowadzić: inwentaryzację laserową obiektu, ekspertyzę o stanie zawilgocenia i zagrzybienia obiektu, ekspertyzę dotycząca warunków wodno-gruntowych, ekspertyzę dotyczącą stanu technicznego oraz stanu zachowania ścian i sklepień, odwierty badawcze gruntu do głębokości 10 metrów, miejscowe odkrywki wewnątrz i na zewnątrz obiektu, badania georadarowe, badana archeologiczne, badania architektoniczno – konserwatorskie. Opracowano również koncepcję wielobranżowową oraz program prac konserwatorskich dotyczący cegły tynków, piaskowca oraz malarstwa ściennego.

W czasie Nocy Muzeów do wejścia Elizeum ustawiała się kolejka na kilkadziesiąt metrów. Czy planują Państwo częściej otwierać Elizeum dla zwiedzających?

Elizeum udostępniane jest jedynie okazjonalnie w celach naukowych i dydaktycznych ewentualnie przy okazji Nocy Muzeów czy też Europejskich Dni Dziedzictwa. Ponieważ obiekt od wielu lat nie jest użytkowany, przed jego udostępnieniem w sposób ciągły lub prowadzeniem działalności konieczne jest przeprowadzenie generalnego remontu uwzględniającego uwarunkowania konserwatorskie.

Mówi się, że remont Elizeum jest niemożliwy ze względu na zamieszkiwanie groty przez rzadkie gatunki nietoperzy. Czy to prawda i czy uniemożliwi to remont Elizeum w ogóle?

Przez 5 lat nigdy nie widziałem w Elizeum nietoperza więc trudno mi się odnieść do doniesień o nietoperzach w Elizeum.

Dziękuję!

Źródło zdjęć: Wikipedia

Co sądzisz? Skomentuj!